51 - عثمان تكبير را در حركات نماز ترك مىكند احمد بن حنبل از قول عمران بن حصين نقل مىكند كه پشت سر على نماز خواندم ، مرا به ياد نمازهايى انداخت كه با پيامبر خدا و دو جانشينش ( ابو بكر و عمر ) خوانده بودم . پس روانه شدم و با او نماز خواندم و ديدم هرگاه به سجده مىرود يا سر از ركوع بر مىآورد ، تكبير مىگويد . پرسيدم چه كسى اولين بار تكبير گفتن را ترك كرد ؟ گفت : عثمان ، رضى اللّه عنه ، آن هنگام كه پير شد و صدايش ضعيف گشت ، آن را ترك كرد . « 1 » در جلد دهم همين كتاب ، به خواست خدا در اين‌باره بتفصيل بحث خواهد شد ، و خواهيم ديد كه گفتن تكبير در نماز به هنگام رفتن به ركوع و سجود و برخاستن از آن ، سنّت پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله است ، سنّتى ثابت و قطعى كه همهء مسلمانان بر سر آن اتفاق نظر دارند و اصحاب به آن عمل مىكرده‌اند و ائمّهء مذاهب اسلامى بر آن اجماع نموده‌اند . اين بحث روشن مىسازد اوّلين كسى كه آن را ترك كرد ، عثمان بوده است ، و بعد معاويه و بنىاميه از او پيروى كرده‌اند ، و هنوز مردم بر اين شيوه مىروند و چنان به آن خو گرفته و عادت نموده‌اند كه سنّت و رويهء صحيح در اين‌باره از بين رفته و فراموش گشته است به طورى كه هركه بدين سنت متمسّك باشد ، در نظر عامه غريب مىنمايد ، پندارى كار خلاف شرعى مرتكب شده است . مسئوليت ادامهء اين گناه و تكرار اين انحراف طبعا به عهدهء كسى است كه آن را بدعت نهاده و سنّت تخلف ناپذير اسلامى را ترك كرده است . زرقانى مىنويسد : احمد بن حنبل از قول عمران روايتى دارد كه مىگويد : اوّلين كسى كه تكبير را ترك كرد ، عثمان بود به هنگامى كه سالخورده گشت ، و طبرى از قول ابو هريره روايتى دارد كه مىگويد : اولين كسى كه ترك كرد ، معاويه بود ، و ابو عبيد روايتى بدين مضمون دارد كه اولين كسى كه آن را ترك كرد ، زياد بود . اين روايت با روايات قبلى منافات دارد ، زيرا زياد براساس ترك‌كردن معاويه ترك كرد ، چنان كه او نيز براساس ترك كردن عثمان ترك كرده است . البته ، عده‌اى از علما آن را بر اخفاء تكبير ، يعنى آهسته

--> ( 1 ) . مسند احمد بن حنبل : 4 / 428 ، 429 ، 432 ، 440 ، 444 .